Alqor — Bölmə 12: Desktop və Konsol Tətbiqləri#

12.1 Konsol tətbiqləri#

Ən sadə proqram#

funksiya əsas()
    yaz("Adınızı daxil edin:")
    dəyişən ad = oxu()
    yaz("Salam, {ad}!")
son

alqor işlət salam.alq          # dərhal işlət (VM)
alqor qur salam.alq            # binar yarat
./salam                          # işlət

Əmr sətri arqumentləri#

gətir konsol

funksiya əsas()
    dəyişən arq = konsol.arqumentlər()
        .proqram("hesabla")
        .versiya("1.0.0")
        .təsvir("Riyazi hesablayıcı")
        .parametr("əməliyyat", "Əməliyyat: topla | çıx")
        .parametr("ədədlər", "Ədədlər", çoxlu: doğru)
        .bayraq("--ətraflı", "-ə", "Ətraflı çıxış")
        .seçim("--format", "-f", "Çıxış formatı", standart: "mətn")
        .təhlil()

    əgər arq.bayraq("--ətraflı") onda
        yaz("Ətraflı rejim")
    son

    dəyişən ədədlər = arq.siyahı("ədədlər").çevir((x) => onluqƏt(x, 0))
    seç arq.dəyər("əməliyyat")
        hal "topla" → yaz(ədədlər.cəm())
        hal "çıx" → yaz(ədədlər[0] - ədədlər[1..].cəm())
        digər hallarda → yaz("Naməlum əməliyyat")
    son
son

Təhlilçi proqramın öz arqumentlərini oxuyur (alqor işlət f.alq -- topla 2 3 → ["topla", "2", "3"]; sistem.arqumentlər() də eynidir). -- sonrakı hər şeyi mövqeli sayır; --format=json və -f json eynidir. --kömək köməyi çap edib proqramı 0 kodu ilə, səhv arqument isə xəta və istifadə qaydasını stderr-ə çap edib 3 kodu ilə bitirir (§ 13.16).

Avtomatik yaradılan kömək:

$ hesabla --kömək
hesabla 1.0.0
Riyazi hesablayıcı

İSTİFADƏ:
    hesabla [SEÇİMLƏR] <əməliyyat> <ədədlər>...

ARQUMENTLƏR:
    <əməliyyat>    Əməliyyat: topla | çıx
    <ədədlər>...   Ədədlər

SEÇİMLƏR:
    -ə, --ətraflı          Ətraflı çıxış
    -f, --format <FORMAT>  Çıxış formatı [standart: mətn]
    -k, --kömək            Bu köməyi göstər
    -v, --versiya          Versiyanı göstər

Rəngli çıxış#

gətir konsol

yaz(konsol.qırmızı("Xəta!"))
yaz(konsol.yaşıl("Uğurlu"), konsol.sarı("Xəbərdarlıq"))
yaz(konsol.mavi("Məlumat"), konsol.boz("İkinci dərəcəli"))
yaz(konsol.qalın("Vacib"), konsol.altXətt("Vurğulanmış"))
yaz(konsol.rəng("mətn", ön: "qırmızı", arxa: "ağ", qalın: doğru))

konsol.təmizlə()
konsol.kursor(5, 10)                    // sətir, sütun
dəyişən (en, hündürlük) = konsol.ölçü()
əgər konsol.terminaldır() onda ... son  // çıxış boruya gedirmi?

Rəng funksiyaları mətn qaytarır (çap etmir) — birləşdirilə bilər. Rənglər: qara qırmızı yaşıl sarı mavi bənövşəyi firuzəyi ağ boz. NO_COLOR mühit dəyişəni təyin olunubsa rəng kodları buraxılır; Windows 10+ konsolunda ANSI avtomatik aktivləşir.

İnteraktiv elementlər#

dəyişən ad = konsol.soruş("Adınız: ", standart: "Qonaq")
dəyişən parol = konsol.parolSoruş("Parol: ")      // simvollar görünmür
dəyişən razı = konsol.təsdiqlə("Davam edilsin?", standart: doğru)
dəyişən rəng = konsol.seç("Rəng seçin:", ["Qırmızı", "Yaşıl", "Mavi"])
dəyişən lazım = konsol.çoxSeç("Nə lazımdır?", ["A", "B", "C"])

Hamısı oxu() kimi proqramın giriş axınını işlədir — sınaqda cavablar əvvəlcədən verilə bilər. Giriş bitibsə GirişÇıxışXətası (ALQ-R009).

// İrəliləyiş zolağı
dəyişən p = konsol.irəliləyiş(100, "Yüklənir")
hər i üçün 1..100 içində
    emal(i)
    p.artır()                    // və ya p.yenilə(i)
son
p.bitir("Hazırdır ✓")
// Yüklənir ████████████░░░░░░░░░░░░░░░░  45% (45/100)

// Fırlanan göstərici
dəyişən f = konsol.fırlanan("İşlənir...")
gözlə uzunƏməliyyat()
f.mətnDəyiş("Yazılır...")
f.dayandır("Bitdi ✓")

// Cədvəl
konsol.cədvəl(
    ["Ad", "Yaş", "Şəhər"],
    [["Aysel", 24, "Bakı"], ["Rəşad", 31, "Gəncə"]]
)
// Ad    │ Yaş │ Şəhər
// ──────┼─────┼──────
// Aysel │ 24  │ Bakı

irəliləyiş və fırlanan terminalda eyni sətri yeniləyir. Çıxış fayla və ya boruya yönəldilibsə animasiya olmur, yalnız yekun sətir yazılır.

12.2 Desktop tətbiqləri (pəncərə modulu)#

12.2.1 Arxitektura — yerli server + yerli pəncərə#

İnterfeys komponentlərin göstər() metodunun qaytardığı JSX-dir; JSX HTML-ə çevrilir (veb modulu ilə eyni kod). Desktop tətbiqi üçün ayrı düzülüş mühərriki yoxdur: HTML-i 127.0.0.1-də təsadüfi portda qalxan yerli server verir, onu isə yerli pəncərə göstərir (Tauri modeli). Məntiq yerli koddur — fayl, şəbəkə, proses tam əlçatandır.

Aparıcı (pəncərəni açan) bu sıra ilə seçilir:

Seçilmiş aparıcı pəncərə.aparıcı() ilə oxunur; pəncərə.başsızdır() başsız rejimi bildirir.

Hadisələr əsas sapda işləyir. Brauzer hadisəni /_alqor/hadise-yə göndərir; server sapı işi növbəyə qoyub cavab gözləyir, növbəni isə pəncərə.işlət() — əsas sap — boşaldır. Nəticə: idarəedicilər arasında vəziyyət yarışı olmur, dialoq.* isə tkinter-in tələb etdiyi kimi əsas sapdan çağırılır.

Təhlükəsizlik. Yerli server yalnız 127.0.0.1-də dinləyir, Host başlığı 127.0.0.1:<port> və ya localhost:<port> olmalıdır (DNS rebinding), hadisə sorğusunda Origin varsa öz mənbəyi olmalıdır (başqa saytın göndərdiyi sorğu 403 alır).

12.2.2 Ən sadə pəncərə#

gətir pəncərə

komponent Sayğac
    vəziyyət say: tam = 0

    göstər()
        qaytar <div>
            <h1>{özü.say}</h1>
            <button klik={() => özü.say += 1}>Artır</button>
        </div>
    son
son

funksiya əsas()
    dəyişən p = yeni pəncərə.Pəncərə("Sayğac", 320, 240)
    p.məzmun(<Sayğac />)
    p.göstər()
    pəncərə.işlət()           // bütün pəncərələr bağlanana qədər
son

p.məzmun(...) üç formada verilir:

Hazır elementlər üçün vidjet modulu: § 14.

12.2.3 pəncərə.Pəncərə metodları#

yeni pəncərə.Pəncərə(başlıq = "Alqor", en = 800, hündürlük = 600)

Metodlar (göstər, bağla, gözlə istisna) özü-nü qaytarır — zəncirlənir: p.ölç(900, 700).mərkəzə().göstər().

Modul funksiyaları: pəncərə.işlət(), pəncərə.dayandır(), pəncərə.pəncərələr(), pəncərə.aparıcı(), pəncərə.başsızdır(), pəncərə.bildiriş(başlıq, mesaj?).

12.2.4 Yerli dialoqlar#

gətir pəncərə.dialoq       // alt modul — `dialoq.*` kimi əlçatandır

dialoq.məlumat("Başlıq", "Mesaj")
dialoq.xəbərdarlıq("Diqqət", "Nəsə düz deyil")
dialoq.xəta("Xəta", "Əməliyyat alınmadı")
dəyişən bəli = dialoq.təsdiqlə("Silinsin?", "Bu geri qaytarıla bilməz")
dəyişən ad = dialoq.soruş("Ad", "Adınızı yazın", "Qonaq")

dəyişən yol = dialoq.faylAç(
    süzgəclər: {"Mətn faylları": ["*.txt", "*.md"], "Hamısı": "*.*"})
dəyişən yollar = dialoq.faylAçHamısı()
dəyişən hara = dialoq.faylSaxla(standartAd: "sənəd.txt")
dəyişən qovluq = dialoq.qovluqSeç()
dəyişən rəng = dialoq.rəngSeç("#3366cc")

süzgəclər — {ad: naxış} və ya [[ad, naxış], …]; naxış mətn və ya mətn siyahısıdır.

Dialoqlar Python-un tkinter modulu ilə açılır. tkinter yoxdursa (Linux-da python3-tk paketi) və ya başsız rejimdə cavablar pəncərə.sınaq.cavablar([…]) növbəsindən götürülür — dialoqlu kod da sınanır (§ 12.2.7).

12.2.5 Menyu#

p.menyu([
    pəncərə.menyu("Fayl", [
        pəncərə.element("Yeni", qısayol: "Ctrl+N", klik: özü.yeniFayl),
        pəncərə.element("Saxla", qısayol: "Ctrl+S", klik: özü.saxla),
        pəncərə.ayırıcı(),
        pəncərə.element("Çıxış", qısayol: "Ctrl+Q", klik: () => p.bağla())
    ]),
    pəncərə.menyu("Görünüş", [
        pəncərə.element("Qaranlıq rejim", işarələnmiş: doğru,
                        klik: özü.rejimiDəyiş),
        pəncərə.element("Tam ekran", söndürülmüş: doğru)
    ])
])

pəncərə.element(ad, qısayol?, klik?, söndürülmüş?, işarələnmiş?). klik verilməyən element sönük göstərilir. Qısayollar pəncərə fokusda olanda işləyir; yazılış rejistrdən asılı deyil (Ctrl+Shift+S = ctrl+shift+s).

12.2.6 Sistem bildirişləri#

pəncərə.bildiriş("Yükləmə bitdi", "3 fayl saxlanıldı")

Linux: notify-send; macOS: AppleScript; Windows: PowerShell toast. Heç biri mümkün olmasa səssizcə ötürülür.

12.2.7 Sınaq — pəncərə açmadan#

pəncərə.sınaq.cavablar([doğru, "/tmp/a.txt"])   // dialoq cavabları
dəyişən s = pəncərə.sınaq.aç(p)
s.klik("Artır")                  // düymə mətni, `ad`, `kimlik` və ya etiket
s.yaz("ad", "Aysel")             // sahəyə yazır (`dəyişdi` hadisəsi)
s.hadisə("ikiKlik", "Sil")       // istənilən hadisə
iddia s.ehtiva("Aysel")
iddia pəncərə.sınaq.jurnal()[0][0] == "təsdiqlə"

12.2.8 Planlaşdırılan (v1.x)#

Aşağıdakılar spesifikasiyanın hədəfidir, etalon implementasiyada hələ yoxdur:

12.3 Paketləmə və quraşdırıcı#

alqor paketlə --hədəf deb
alqor paketlə --hədəf appimage
alqor paketlə --hədəf flatpak
alqor paketlə --hədəf rpm
alqor paketlə --hədəf targz
alqor paketlə --hədəf windows-nsis      # çarpaz-kompilyasiya
alqor paketlə --hədəf macos-dmg
alqor paketlə --hamısı

.deb paketi#

layihe.alq:

[paketləmə.deb]
ad = "menim-proqramim"
bölmə = "utils"
prioritet = "optional"
memarlıq = "amd64"
asılılıqlar = ["libwebkit2gtk-4.1-0", "libgtk-3-0"]
təsvir = "Nümunə Alqor desktop tətbiqi"
qoruyucu = "Vüqar Qənbərov <vuqar@nümunə.az>"
masaüstü_faylı = doğru              # .desktop faylı yaradılır
menyu_kateqoriya = "Utility"

Nəticə:

qurma/paket/menim-proqramim_1.0.0_amd64.deb

Quraşdırma: sudo apt install ./menim-proqramim_1.0.0_amd64.deb

.AppImage#

Tək fayl, heç nə quraşdırmaq lazım deyil, bütün Linux distributivlərində işləyir:

qurma/paket/MenimProqramim-1.0.0-x86_64.AppImage

Avtomatik yeniləmə#

gətir yeniləmə

asinxron funksiya yoxla()
    dəyişən y = gözlə yeniləmə.yoxla("https://nümunə.az/yeniləmə.json")
    əgər y.vardır onda
        əgər dialoq.təsdiqlə("Yenilik var", "Versiya {y.versiya} yüklənsin?") onda
            gözlə y.yüklə((faiz) => p.irəliləyiş(faiz))
            yeniləmə.quraşdırVəYenidənBaşlat()
        son
    son
son

12.4 Eyni kod, üç hədəf#

Komponent bir dəfə yazılır; hədəfi yalnız onu "quraşdıran" bir neçə sətir müəyyən edir.

// interfeys.alq
gətir vidjet

komponent TapşırıqSiyahısı
    vəziyyət tapşırıqlar: siyahı[mətn] = ["Süd al", "Hesabatı yaz"]
    vəziyyət yeniTapşırıq: mətn = ""

    metod yazıldı(dəyər: mətn)
        özü.yeniTapşırıq = dəyər
    son

    metod əlavəEt()
        əgər özü.yeniTapşırıq.kəs() != "" onda
            özü.tapşırıqlar = özü.tapşırıqlar + [özü.yeniTapşırıq]
            özü.yeniTapşırıq = ""
        son
    son

    göstər()
        qaytar vidjet.sütun(məzmun: [
            vidjet.siyahı(elementlər: özü.tapşırıqlar),
            vidjet.sətir(məzmun: [
                vidjet.sahə(ad: "yeniTapşırıq", dəyər: özü.yeniTapşırıq,
                            yazıldı: özü.yazıldı),
                vidjet.düymə(mətn: "Əlavə et", klik: özü.əlavəEt)
            ])
        ])
    son
son

// desktop
dəyişən p = yeni pəncərə.Pəncərə("Tapşırıqlar", 400, 500)
p.məzmun(<TapşırıqSiyahısı />)
p.göstər()
pəncərə.işlət()

// veb — hər brauzer sessiyası öz siyahısını alır (§ 14.2.2)
dəyişən s = yeni veb.Server()
s.komponent("/", TapşırıqSiyahısı, başlıq: "Tapşırıqlar")
s.dinlə(8080)

// konsol — eyni sinif, interfeyssiz
dəyişən t = yeni TapşırıqSiyahısı()
hər x üçün t.tapşırıqlar içində
    yaz("• {x}")
son

Hədəf əmr sətrindən seçilə bilər (bax: numuneler/08-vidjetler.alq):

funksiya əsas(arqumentlər: siyahı[mətn])
    əgər "veb" içindədir arqumentlər onda
        vebServeri()
    yoxsa
        desktop()
    son
son

Brauzerdə serversiz işləyən (JS/WASM) hədəf — Mərhələ 6, planlaşdırılır.

12.5 Platformaya xas kod#

@yalnızHədəf("linux")
funksiya linuxƏməliyyat()
    sistem.əmr("systemctl --user status")
son

@yalnızHədəf("veb")
funksiya brauzerƏməliyyat()
    brauzer.yerliYaddaş.qoy("a", "b")
son

// İcra zamanı yoxlama
əgər sistem.platforma() == "linux" onda
    ...
son

12.6 Formalar — vizual dizayner (.forma)#

Delphi-dəki .dfm + .pas cütü kimi: pəncərənin görünüşü ayrı faylda (Ad.forma), kodu adi .alq faylındadır. Alqor Studio-nun vizual dizayneri forma faylını yazır; kod faylına yalnız yeni hadisə metodunun boş skeletini əlavə edir, yazdığınız koda toxunmur.

mənbə/
  Əsas.forma      görünüş: obyektlər, xassələr, yerləşmə
  Əsas.alq        kod: komponent Əsas — hadisə metodları, məntiq

Eyni qovluqdakı Əsas.forma komponent Əsas-a birləşir:

// Əsas.forma
forma Əsas
    başlıq = "Tələbə qeydiyyatı"
    en = 640
    hündürlük = 480

    obyekt AdSahəsi: sahə
        etiket = "Ad"
        ad = "ad"
    son
    obyekt Saxla: düymə
        mətn = "Saxla"
        klik = Saxla_klik
    son
    obyekt Nəticə: mətn
        məzmun = "Hələ heç nə yoxdur"
    son
son

// Əsas.alq
gətir pəncərə

komponent Əsas
    əməl Saxla_klik()
        özü.Nəticə.məzmun = "Salam, {özü.AdSahəsi.dəyər}!"
    son
son

funksiya əsas()
    pəncərə.formaAç(Əsas)        // formanın başlığı və ölçüsü ilə
    pəncərə.işlət()
son

12.6.1 Format#

Dəyər literaldır — mətn, ədəd, doğru/yanlış, boş, siyahı, lüğət, kortej — və ya ad: hadisə xassəsində (klik, dəyişdi …) komponentin metodu, başqa xassədə formadakı obyektin adı. Şablon mətn ("{x}") ola bilməz — dəyişən dəyər kodda verilir.

12.6.2 Yerləşmə#

• Axın (standart): obyektlər yuxarıdan aşağı düzülür; sütun, sətir, tor konteynerləri ilə qruplaşdırılır. Pəncərə ölçüsü dəyişəndə və vebdə səliqəli qalır.
• Sərbəst: kökdə düzülüş = "sərbəst" və ya kətan konteyneri — obyektlər sol, yuxarı, en, hündürlük (piksel) ilə yerləşir.

12.6.3 Kodda forma obyektləri#

• Hər obyekt komponentdə adı ilə sahədir: özü.AdSahəsi.
• Xassəni oxumaq və dəyişmək: özü.Etiket1.mətn = "…" — hadisədən sonra görünüş özü yenilənir.
• Giriş elementlərinin dəyəri (dəyər, yanıq, işarələnmiş, seçili, seçilmiş) istifadəçi yazdıqca avtomatik yenilənir.
• özü.X.göstər() / özü.X.gizlət() — görünür xassəsi; özü.X.xassələr() — bütün xassələr lüğət kimi.
• Hadisə metodu parametr alırsa, hadisənin dəyərini alır (əməl AdDəyişdi(mətn)).
• Komponentdə göstər() yoxdursa formanın özü göstərilir; varsa — komponentin öz göstər()-i (forma obyektləri yenə sahə kimi əlçatandır).

pəncərə.formaAç(Komponent, göstər = doğru) — formanın başlıq, en, hündürlük, mərkəzə, ölçüsüSabit xassələri ilə pəncərə yaradır.

12.6.4 Xətalar#

Forma xətaları proqram açılarkən (komponent elan olunanda) göstərilir, hadisə baş verəndə yox.

12.6.5 Verilənlər bazası#

Delphi-dəki TDatabase / TTable / TDataSource / TDBNavigator modeli. Bazanı formaya görünməyən komponent kimi əlavə edirsiniz; cədvəlləri .sxem faylında təsvir edirsiniz (Studio-nun cədvəl redaktoru bu faylı yazır).

// mekteb.sxem
sxem Məktəb
    cədvəl tələbələr
        id: tam açar
        ad: mətn məcburi
        sinif: tam = 1
        qrup_id: tam → qruplar.id
    son
    cədvəl qruplar
        id: tam açar
        ad: mətn məcburi tək
    son
son

Sahə: ad: tip [açar] [məcburi] [tək] [= standart] [→ cədvəl.sütun]. Tiplər: tam, onluq, mətn, məntiq, tarix, tarixVaxt, bayt. açar olan tam sahə avtomatik artır. Proqram bazaya qoşulanda çatışmayan cədvəl və sütunlar yaradılır — heç nə silinmir.

// Əsas.forma
    obyekt Baza1: VerilənlərBazası
        növ = "sqlite"               // sqlite · postgres · mysql
        fayl = "mekteb.db"           // sqlite; postgres/mysql: host, port,
        sxem = "mekteb.sxem"         //   baza, istifadəçi, parolMühiti
    son
    obyekt Tələbələr: Sorğu
        baza = Baza1
        cədvəl = "tələbələr"
        sırala = "ad"                // süzgəc = {"sinif": 5}, azalan, limit
    son
    obyekt Siyahı: cədvəl            // sətirlər sorğudan; klik → cari sətir
        mənbə = Tələbələr
    son
    obyekt AdSahəsi: sahə            // cari sətrin `ad` sütunu
        etiket = "Ad"
        mənbə = Tələbələr
        sütun = "ad"
    son
    obyekt Nav: naviqator            // ⏮ ◀ ▶ ⏭ ＋ 🗑 💾 ↶ ↻
        mənbə = Tələbələr
    son

• Parol forma faylına yazılmır: parolMühiti = "DB_PAROL" — parol mühit dəyişənindən oxunur.
• Bağlama: istənilən giriş vidjetində mənbə + sütun — dəyər cari sətirdən gəlir, istifadəçi yazdıqca redaktə buferinə yazılır (sxemdəki tipə çevrilir); saxla() bazaya yazır (yeni sətir → INSERT, yoxsa açara görə UPDATE). Göstərici vidjetlər (mətn, başlıq …) sütunun dəyərini göstərir. cədvəl vidjeti bütün sətirləri göstərir, cari sətri vurğulayır, sətrə klik onu cari edir.
• Kodda: özü.Tələbələr.cari["ad"], .sətirlər, .say, .indeks, .ilk(), .əvvəlki(), .növbəti(), .son(), .keç(n), .əlavəEt(), .saxla(), .sil(), .ləğvEt(), .yenilə(), .dəyər(sütun), .dəyiş(sütun, d); baza: özü.Baza1.sorğu(sql, …), .birDəyər, .icra, .cədvəl("t").harada(…).al(), .tranzaksiya(f) (§ 10.13 — eyni API).

Əmr sətri: alqor sxem fayl.sxem (yoxla) · … sql --dialekt postgres · … model --çıxış modellər.alq (ORM sinifləri, § 10.13; açar söz olan sütun adı @sütun("sinif") xassə sinif_ olur) · … tətbiq ÜNVAN · alqor sxem idxal ÜNVAN --çıxış baza.sxem (mövcud bazadan).

12.6.6 Eyni forma — desktop və veb#

Forma proqramı kodu dəyişmədən veb tətbiqi kimi də işləyir:

Vebdə hər brauzer sessiyası öz komponent nümunəsini alır: öz forma obyektləri, öz Sorğu kursoru və redaktə buferi; baza isə ortaqdır.

alqor yerləşdir .forma faylı olan layihəni Docker paketi kimi qurur (ALQOR_VEB=1 daxil) və əvvəlcə bütün .forma / .sxem fayllarını yoxlayır — xətalı forma yerləşdirilmir (qur --exe də eyni yoxlamanı edir). Konteynerdə SQLite faylı itə bildiyi üçün vebdə ünvanMühiti = "DATABASE_URL" ilə PostgreSQL/MySQL tövsiyə olunur.

12.6.7 Studio dizayneri#

Alqor Studio .forma faylını redaktor əvəzinə dizayn səthində açır (Alt+F12 — mətn ↔ dizayn; ikisi eyni faylı göstərir). Qaydalar:

• Fayl həqiqətin yeganə mənbəyidir. Hər dizayner əməliyyatı faylı forma.yaz() formatında yenidən yazır (Studio-nun studio/forma_dizayner.py modulu: əlavə et, sil, köçür, ad dəyiş, xassə, təkrarla, yapışdır, düzləndir, cədvəldən forma). Şərhlər və əl ilə düzülüş kanonik formata çevrilir. Əl ilə yazılmış mətn xətalıdırsa (ALQ-F…), dizayner son düzgün vəziyyəti göstərir və əməliyyat etmir.
• Kətan formanı işləyən proqramdakı vidjetlərlə çəkir; hadisələr bağlanmır, bazaya qoşulmur — bağlı cədvəl sxemdəki sütunları göstərir. görünür = yanlış obyekt solğun görünür.
• Yeni obyektin adı — növ + ilk boş nömrə (Düymə1, Baza1, Sorğu1); surətlər də yeni ad alır, hadisə xassələri surətə keçmir. Adı dəyişəndə formadakı istinadlar (mənbə, baza) da dəyişir.
• Hadisə: obyektə və ya boş hadisə sahəsinə iki klik → hadisə = Obyekt_hadisə və komponentə əməl Obyekt_hadisə() skeleti (dəyişdi, yazıldı … üçün (dəyər) parametri). Kod faylı: Ad.alq, yoxdursa qovluqda komponent Ad olan .alq. Metod komponentin sonuna, son üzvdən sonra əlavə olunur; başqa sətirlər dəyişmir. Metod artıq varsa yalnız ona keçilir.
• Konteyner — kətan və məzmun parametri elementlər qəbul edən vidjetlər (sütun, sətir, tor, kart, panel, form …). Görünməyən komponentlər həmişə kökdədir.
• Sərbəst düzülüş: 8 px tor, bələdçi xətlər, tutacaqlar (sol, yuxarı, en, hündürlük), hizalama (ilk seçilən obyektə görə), bərabər ölçü və paylama.
• Cədvəl redaktoru (VerilənlərBazası-na iki klik) .sxem-i yazır: fayl sxem xassəsindəki ad və ya <baza>.sxem (xassə özü yazılır). Saxlamazdan əvvəl sxem sxem.mətndən ilə yoxlanılır — ALQ-D… xətaları dialoqda göstərilir, fayl yazılmır. «Mövcud bazadan idxal» — sxem.idxal(bağlantı).
• Cədvəldən forma yarat — forma_verilenler.crud_obyektləri(); Model kodu yarat — modellər.alq (sxem.model_kodu).
• F5 .forma açıq olanda formanın kod faylını işlədir.

12.7 Mobil (gələcək — v2.0)#

v1.0 üçün planlaşdırılmayıb.